როგორ ავაწყოთ საბრძოლო რობოტი: პირველი ნაბიჯები დამწყებთათვის

„როგორ შევქმნა საბრძოლო რობოტი?“, „როგორ ავაწყოთ საბრძოლო რობოტი ნულიდან?“ — ეს გზამკვლევი ამ კითხვებს ნაბიჯ-ნაბიჯ პასუხობს, პირველი რობოტისთვის. ის ჩვენი სტატიის „როგორი უნდა იყოს საბრძოლო რობოტი“ გაგრძელებაა — რობოტის ტიპები, მასალები და წესები იქ არის აღწერილი.

კატეგორია. ROBO BATTLE 2026-ის წესებში ყველაზე მსუბუქი კატეგორია Antweight-ია (500 გ), მაგრამ 2026 წელს ის საპილოტე კატეგორიაა და მხოლოდ საკმარისი გუნდებისა და მზა რობოტების შემთხვევაში ჩატარდება. ამიტომ პირველი რობოტი Beetleweight-ისთვის — 1,5 კგ-მდე დაგეგმეთ: პატარა ძრავები და აკუმულატორი, იარაღში ნაკლები ენერგია და შეცდომები, რომელთა გასწორებაც იაფი ჯდება.

გუნდი. გუნდში 2–5 წევრია, 16 წლიდან; თუ გუნდში არასრულწლოვანია, საჭიროა მინიმუმ ერთი 18+ წევრი და მშობლის თანხმობის ფორმა.

კონცეფცია. კარგი პირველი რობოტი: დაბალი, ორბორბლიანი სავალით, სოლისებრი წინა ნაწილით და მარტივი აქტიური იარაღით — ძრავით მომუშავე ამწევით ან პატარა დრამით, თუ გუნდში ვინმეს ელექტრონიკის გამოცდილება აქვს. მხოლოდ სოლი საკმარისი არ არის: წესები აქტიურ იარაღს ითხოვს.

იფიქრეთ ფუნქციებით და არა მაღაზიის სიით — თითოეულ ფუნქციას თავისი ნაწილი სჭირდება:

• სავალი: ორი (ან ოთხი) ჯაგრისიანი რედუქტორიანი ძრავა (brushed gear motor) ლითონის კბილანებით — Beetleweight-ისთვის დაახლოებით 25 მმ კლასის — და 40–60 მმ ბორბლები რბილი რეზინის ან TPU-ს საბურავებით.
• სავალის მართვა: ორი ჯაგრისიანი ძრავის სიჩქარის რეგულატორი (ESC) წინ და უკან სვლით, ან ერთი ორარხიანი ESC ჩაშენებული მიქსირებით (mixing).
• იარაღი: ამწევისთვის — ძლიერი რედუქტორიანი ძრავა ან ლითონის კბილანებიანი სერვო; დრამისთვის — უჯაგრისო (brushless) ძრავა, უჯაგრისო ESC (დამუხრუჭებით) და ღვედი.
• კვება: 3S ლითიუმ-პოლიმერული (LiPo) აკუმულატორი (ნომინალური 11,1 ვ) ძრავებზე გათვლილი ტევადობით და პოლარიზებული შემაერთებლები, მაგალითად XT30 / XT60. 3S წესების 60-ვოლტიან ლიმიტზე ბევრად დაბალია.
• ჩართვა: მთავარი კვებისთვის მოსახსნელი შემაერთებელი (removable link) ან სპეციალური ჩამრთველი, მეორე — იარაღისთვის, და მანიშნებელი LED.
• მართვა: 2,4 გჰც გადამცემი (transmitter) მინიმუმ 4 არხით და მიმღები (receiver) კავშირის დაკარგვისას გაჩერების (failsafe) ფუნქციით.
• ჩარჩო: ალუმინი, პოლიკარბონატი ან 3D პრინტერზე დაბეჭდილი TPU/PETG, M3 ჭანჭიკები და ხრახნის ფიქსატორი (threadlocker).
• ხელსაწყოები: სარჩილავი, მულტიმეტრი, LiPo-ს ბალანსირების დამტენი, ცეცხლგამძლე ჩანთა, ექვსწახნაგა გასაღებები.

სავალი ნაწილი წყვეტს, შეძლებთ თუ არა შეტევას და თავის დაღწევას. სქემაზე ძირითადი ვარიანტებია:

1. 2WD — ორი ბორბალი შუასთან, წინ კი სოლი სრიალებს: მსუბუქი და მარტივი, ჩვეული პირველი არჩევანი.
2. 4WD — მეტი მოჭიდება და მიწოლის ძალა, მაგრამ მეტი წონა და სადენი.
3. ბორბლები სხეულზე მაღალი — რობოტი გადაბრუნებულიც დადის (invertible). ალტერნატივაა იარაღი, რომელსაც რობოტის უკან გადმობრუნება შეუძლია (self-righting).
4. კლირენსი (ground clearance) — სხეულის ქვეშ რამდენიმე მილიმეტრი, სოლის კიდე კი იატაკს თითქმის ეხება. წესები გაფრთხილებთ, რომ არენის ზედაპირი შეიძლება სრულიად სწორი არ იყოს და დაბალი ან მაღალი ბარიერები ჰქონდეს.
5. მასის ცენტრი წამყვან ბორბლებთან ახლოს: მეტი მოჭიდება, სწრაფი მოხვევა.
6. ტანკური მართვა — მარცხენა და მარჯვენა მხარე ცალ-ცალკე იმართება: ორივე წინ — პირდაპირ, საპირისპიროდ — ადგილზე შემობრუნება. ეს მიქსირებით (mixing) გადამცემზე ან ორარხიან ESC-ში დააყენეთ.

ძრავები ჩარჩოს შიგნით დაამაგრეთ, რომ დარტყმა ჯავშანს მოხვდეს და არა რედუქტორს. პატარა არენაზე 2–3 მ/წმ მაქსიმალური სიჩქარე სავსებით საკმარისია.

სქემაზე მარტივი, წესებთან შესაბამისი განლაგებაა ერთაკუმულატორიანი რობოტისთვის (5 კგ-მდე რობოტებს ყველაფრის ერთი აკუმულატორით კვება შეუძლიათ):

1. აკუმულატორი (3S LiPo).
2. მთავარი ჩამრთველი ან მოსახსნელი შემაერთებელი — kill switch: მისი მოხსნა მთელ კვებას წყვეტს.
3. მანიშნებელი LED (რეზისტორით) მთავარი ჩამრთველის შემდეგ: ავტომატურად ინთება, როცა რობოტი ჩართულია.
4. სავალის ESC-ები, თითო მხარეზე.
5. სავალი ძრავები.
6. იარაღის ჩამრთველი ან შემაერთებელი — მეორე მთავარი ჩამრთველი, მხოლოდ იარაღს თიშავს.
7. იარაღის ESC.
8. იარაღის ძრავა.
9. მიმღები — სიგნალის სადენები ყველა ESC-ზე მიდის; 5 ვოლტს ერთი ESC-ის ჩაშენებული კვების წყაროდან (BEC) იღებს (დანარჩენებზე წითელი სადენი გათიშეთ).
10. გადამცემი.

ასე სრულდება წესების მოთხოვნა ორ მთავარ ჩამრთველზე — ერთი სავალს თიშავს, მეორე იარაღს. ჩამრთველები ზემოდან, იარაღისგან მოშორებით უნდა იყოს ხელმისაწვდომი; თუ სპეციალურ ხელსაწყოს საჭიროებს, სათადარიგოც იქონიეთ. გამოიყენეთ სილიკონის იზოლაციის სადენი (აკუმულატორისა და იარაღისთვის — უფრო სქელი), ყოველი შეერთება დაარჩილეთ და თერმოფირით დაფარეთ, სადენები კი იარაღისგან შორს გაატარეთ. განლაგება ორგანიზატორებთან ტექნიკურ შემოწმებაზე გადაამოწმეთ.

ტესტები ამ თანმიმდევრობით ჩაატარეთ; ჩართულ იარაღთან ახლოს ადამიანები არ უნდა იყვნენ:

1. ამოღებული აკუმულატორით მულტიმეტრით შეამოწმეთ, რომ პლიუსსა და მინუსს შორის მოკლე ჩართვა არ არის.
2. პირველი ჩართვა — რობოტი სადგამზე (ბორბლები ჰაერში), იარაღი გათიშული.
3. მიმღები გადამცემს დაუკავშირეთ (binding) და failsafe დააყენეთ; გამორთეთ გადამცემი — ბორბლები მაშინვე უნდა გაჩერდეს.
4. შეამოწმეთ ძრავების მიმართულება, მიქსირება და ტრიმები; იარაღი ცალკე გადამრთველზე დააყენეთ, დამცავი გამორთვით (throttle cut).
5. იარეთ იატაკზე, შემდეგ კედლებიან დახურულ ყუთში: წინ, უკან, მოხვევები, გადაბრუნებული.
6. იარაღი მხოლოდ დახურულ სატესტო ყუთში აამუშავეთ. გაზომეთ გაჩერების დრო — წესები მაქსიმუმ 60 წამს უშვებს.
7. ივარჯიშეთ ჩართვა-გამორთვაში: ერთი ადამიანი, 30 წამი თითოეულზე; ჩართვისას რობოტი უძრავად უნდა დარჩეს.
8. აწონეთ: 1,5 კგ-ზე ნაკლები, მცირე მარაგით.
9. „სცემეთ“: შეასკდით კედლებს, ჩამოაგდეთ, შემდეგ ყველა ჭანჭიკი შეამოწმეთ და ხრახნის ფიქსატორი გამოიყენეთ.

რჩილვისას იმუშავეთ განიავებულ სივრცეში, სარჩილავი სადგამზე დადეთ და არასოდეს ირჩილოთ, როცა აკუმულატორი მიერთებულია. LiPo აკუმულატორი დატენეთ ბალანსირების დამტენით, ცეცხლგამძლე ჩანთაში და არასოდეს უყურადღებოდ; გაბერილი ან დაზიანებული აკუმულატორი აღარ გამოიყენოთ.

ROBO BATTLE 2026-ის წესებით საბოლოო ტექნიკური შემოწმება (Tech Check) ბრძოლის დღემდე ერთი კვირით ადრე ტარდება და ამოწმებს წონას, მართვას, failsafe-ს, აქტიურ იარაღს, იარაღის საკეტსა და კვების სისტემას. მოემზადეთ სქემის სიით:

1. იარაღის საკეტი (weapon lock) — ქინძისთავი ან ჭანჭიკი, რომელიც იარაღსა და ჩარჩოს ერთად კეტავს, წითლად შეღებილი; ტრანსპორტირებისას იარაღი ჩაკეტილია.
2. ჩამრთველები ადვილად მისაწვდომია, საჭიროების შემთხვევაში — სათადარიგო ხელსაწყოთი.
3. მანიშნებელი ნათურები მთავარ ჩამრთველთან ერთად ინთება.
4. Failsafe — გადამცემი გამორთულია, ყველაფერი ჩერდება.
5. 30 წამი ჩართვასა და გამორთვაზე.
6. წონა — კატეგორიის ლიმიტზე ნაკლები.
7. აკუმულატორი დაცული და დამაგრებულია; ყოველი მატჩის შემდეგ ამოიღება და მომდევნოს წინ ისევ ჩაიდება.
8. საფარი ბასრ კიდეებზე — ჭანჭიკებით ან სამაგრებით დამაგრებული და არა უბრალოდ დადებული.

შეჯიბრზე რობოტს ხელით არ ატარებენ — მას ორგანიზატორის მიერ მოწოდებული ურიკით გადაადგილებენ. თან იქონიეთ ორიგინალის იდენტური (ფორმით, ზომით, წონით) სათადარიგო ნაწილები — ბრძოლებს შორის მხოლოდ მათი შეცვლა შეიძლება და შემოწმებაზე უნდა წარადგინოთ.

ROBO BATTLE 2026-ზე გუნდების რეგისტრაცია 10 ოქტომბერს დაიხურა, ამიტომ ახლა დაწყებული რობოტი შემდეგ ჩემპიონატზე გათვალეთ. მანამდე კი ბრძოლის დღეს მოდით: ROBO BATTLE 2026 ნოემბერში, თბილისში გაიმართება და წესებით მაყურებლებიც დაიშვებიან — იხილეთ ჩემპიონატის გვერდი.

წაიკითხეთ დიზაინის გზამკვლევი „როგორი უნდა იყოს საბრძოლო რობოტი“, ჩვენი პირველი მიმოხილვა საბრძოლო რობოტები: წონითი კატეგორიები, გუნდი და უსაფრთხოება და ROBO BATTLE 2025-ის ამბავი. ძრავებსა და გაყვანილობაში უფრო იაფად ივარჯიშეთ სუმო რობოტზე. ყველა სტატია საბრძოლო რობოტებზე — თემის გვერდზე, მომავალი ღონისძიებები — ღონისძიებების გვერდზე; მოხალისეობა ან პარტნიორობა — შემოგვიერთდით.